Wij zijn onze ouders

Onze ouders zijn de bron van ons bestaan. Dat klinkt misschien eenvoudig, maar systemisch gezien raakt het aan iets fundamenteels: we zijn niet alleen kinderen van onze ouders. In zekere zin zijn we ook onze ouders.

In elke cel van ons lichaam komen onze vader en onze moeder samen. Ons bestaan begint bij hen. Ook onze levensgeschiedenis begint niet bij onszelf, maar midden in twee familiegeschiedenissen die al lang vóór onze geboorte bestonden.

We staan daar niet los van.

Wat onze ouders hebben meegemaakt, hoe zij zich tot elkaar en tot het leven verhielden, wat in hun families vanzelfsprekend was en waarover juist werd gezwegen, vormt een deel van de werkelijkheid waarin wij terechtkwamen.

Dat betekent niet dat hun geschiedenis ons lot bepaalt. Wel dat wij ergens vandaan komen.

Nog voordat je zelf bewuste keuzes kunt maken, kom je terecht in een bestaand systeem.

Er zijn al verhoudingen, verwachtingen, verliezen, loyaliteiten en manieren waarop mensen omgaan met nabijheid, verschil, spanning en verantwoordelijkheid. Als kind hoef je daar niets van te begrijpen om er toch op te reageren.

Je leert waar ruimte voor je is. Wanneer je beter stil kunt zijn. Wie er voor wie zorgt. Of boosheid welkom is. Of verdriet gedragen kan worden. Of je je aanpast, juist hard wordt, verantwoordelijkheid overneemt of jezelf terugtrekt.

Veel daarvan voelt later niet als iets wat je hebt geleerd. Het voelt als wie je bent.

En toch kan een deel daarvan veel ouder zijn dan de situatie waarin je vandaag leeft.

Je partner is je vader niet. Je leidinggevende is je moeder niet. Je kinderen zijn niet verantwoordelijk voor wat jij vroeger hebt gemist. En toch kunnen oude manieren van bewegen zich in nieuwe relaties opnieuw organiseren.

Daarom is het soms zo lastig om alleen met inzicht te veranderen wat diep vertrouwd is geraakt.

Binnen systemisch werk wordt zichtbaar dat mensen soms meer meenemen uit hun familiesysteem dan ze bewust kennen.

Dat kan heel concreet zijn. Manieren van reageren, overtuigingen, rollen en omgangsvormen kunnen zichtbaar van generatie op generatie worden doorgegeven.

Maar soms lijkt de verbondenheid verder te gaan dan dat.

Mensen kunnen zich sterk verbonden voelen met verlies, uitsluiting, schuld of gebeurtenissen uit eerdere generaties, ook wanneer ze die geschiedenis nauwelijks kennen. In een familieopstelling kan zo'n verband soms verrassend duidelijk naar voren komen.

Voor mij betekent dat niet dat iedere moeilijkheid in het heden door de familiegeschiedenis verklaard kan worden. Ook niet dat een opstelling bewijst wat er vroeger precies gebeurd is.

Wel neem ik serieus dat wij onderdeel zijn van een systeem dat niet bij onze geboorte begint.

Onze familie is niet alleen achtergrondinformatie. Het is de eerste werkelijkheid waaruit wij voortkomen.

Dat wordt ingewikkeld wanneer de relatie met je ouders pijnlijk is geweest.

Misschien was een ouder afwezig. Misschien werd je niet gezien zoals je nodig had. Misschien was er geweld, verslaving, verwaarlozing of iets anders waardoor afstand noodzakelijk werd.

Erkennen dat iemand je vader of moeder is, betekent niet dat je diens gedrag moet goedkeuren.

Het betekent ook niet dat je contact moet houden, moet vergeven of moet doen alsof iets minder pijnlijk was dan het werkelijk was.

Je kunt een grens trekken en tegelijkertijd erkennen: dit is mijn vader. Dit is mijn moeder.

Dat onderscheid vind ik belangrijk.

Want je ouders zijn meer dan wat zij goed of fout hebben gedaan. Ze zijn ook de twee mensen via wie het leven bij jou terecht is gekomen.

Dat gegeven verdwijnt niet wanneer de relatie moeilijk is.

We kunnen veel veranderen aan ons leven. We kunnen andere keuzes maken, relaties beëindigen, opnieuw beginnen en ons op heel andere manieren leren verhouden tot onszelf en anderen.

Maar we kunnen onze oorsprong niet vervangen.

Misschien hadden we liever een andere vader gehad. Een moeder die meer beschikbaar was. Ouders die andere keuzes maakten. Dat verlangen kan volkomen begrijpelijk zijn.

Maar geen enkele ontwikkeling verandert het feit dat juist deze twee mensen onze ouders zijn.

Daar zit voor mij een van de moeilijkere bewegingen van systemisch werk: niet zeggen dat het goed was, maar ophouden met eisen dat het anders geweest had moeten zijn voordat jij verder kunt.

Zolang mijn innerlijke positie blijft: jij had anders moeten zijn voordat ik mijn leven werkelijk kan aannemen, blijft een deel van mijn leven verbonden aan iets wat niet meer veranderd kan worden.

Dat betekent niet dat sterke emoties moeten verdwijnen. Boosheid kan daar onderdeel van zijn, maar ook verdriet, loyaliteit, liefde of een diepe verbondenheid.

Wel dat er uiteindelijk een vraag bij kan komen:

kan ik de werkelijkheid erkennen zoals zij geweest is en vanaf daar mijn eigen leven nemen?

Daarom is het voor mij te eenvoudig om te zeggen dat je je ouders gewoon kunt afwijzen en daar zelf volledig buiten kunt blijven.

We bestaan uit hen.

Dat betekent niet dat wij hetzelfde zijn als zij. Het betekent ook niet dat we hun keuzes hoeven te herhalen.

Maar wanneer iemand zijn vader of moeder volledig uit zichzelf probeert weg te snijden, wordt daarmee ook iets ingewikkelds geraakt in de verhouding tot de eigen oorsprong.

Misschien zit daar de kern van de gedachte dat we onze ouders niet alleen hébben.

We dragen hen ook in ons.

Ons gezicht, ons lichaam, onze geschiedenis, onze gevoeligheden en soms onze bewegingen door het leven zijn mede uit hen ontstaan.

Je kunt leren anders te bewegen.

Maar je hoeft daarvoor niet te doen alsof je nergens vandaan komt.

Een familieopstelling kan helpen om te zien hoe je je vandaag tot die oorsprong verhoudt.

Wie krijgt een plek en wie niet? Waar sta je zelf? Naar wie blijf je kijken? Voor wie draag je iets? Van wie verwacht je nog iets wat misschien nooit meer kan komen?

Door mensen of elementen in de ruimte op te stellen ontstaat soms een beeld dat iets zichtbaar maakt wat in woorden moeilijk bereikbaar bleef.

Daarin kan ook zichtbaar worden hoe sterk iemand nog verbonden is met een ouder, juist door verzet.

Want afstand is niet altijd hetzelfde als los zijn.

Je kunt jarenlang tegen iemand vechten en daarmee sterk aan die persoon gebonden blijven. Maar ook liefde, loyaliteit of een diepe verbondenheid kan maken dat je moeilijk vrij komt te staan tegenover een ouder.

Juist daarom is het interessant om te onderzoeken wat er onder die sterke verbondenheid ligt en welke plek je daarin zelf inneemt.

Soms ontstaat er pas beweging wanneer niet langer de vraag centraal staat hoe de ander had moeten zijn, maar wat jouw plek nu is.

We komen uit hen voort.

We dragen iets van hun geschiedenis met ons mee. Soms zichtbaar, soms nauwelijks bewust. We kunnen patronen herhalen die al vóór ons bestonden en we kunnen verstrikt raken in iets wat groter is dan alleen onze eigen biografie.

Maar dat is niet het einde van het verhaal.

Juist doordat we kunnen kijken naar wat we hebben meegekregen, ontstaat de mogelijkheid om ons er anders toe te verhouden.

We kunnen verantwoordelijkheid teruggeven waar die niet van ons is. Stoppen met wachten op wat niet meer komt. Een grens trekken. Een patroon niet opnieuw doorgeven.

Onze oorsprong kunnen we niet veranderen.

Onze positie daarin wel.

Misschien is dat uiteindelijk wat het betekent om je ouders werkelijk aan te nemen: niet dat alles goed was, maar dat je ophoudt te vechten tegen het feit dat je uit hen bent voortgekomen.

Zij zijn je ouders.

En dit is jouw leven.